Wat is loketten?
Loketten zijn de trapsgewijs gelegde loodstukken die een schuine aansluiting op een hellend dak waterdicht maken. U vindt ze bijvoorbeeld langs de zijkanten van een schoorsteen of langs een muur die het dakvlak schuin doorsnijdt. Omdat het dak schuin loopt en de dakpannen een golvend profiel hebben, kan één rechte strook lood die aansluiting niet netjes afdichten. Daarom wordt het lood opgedeeld in afzonderlijke, elkaar overlappende stukken: de loketten.
Elk loket is een apart stukje lood dat om de vorm van de dakpan is gezet en met de bovenkant tegen of in de muur is opgenomen. De stukken liggen als traptreden over elkaar heen, van laag naar hoog het dak op. Doordat elk bovenliggend loket over het onderliggende valt, stroomt het regenwater altijd van loket naar loket naar beneden, zonder achter het lood te kunnen komen.
Het woord loket verwijst hier naar zo’n individueel loodstuk in de trapsgewijze rij. Samen vormen de loketten de zijaansluiting van een schoorsteen of muur op een pannendak. Ze werken meestal samen met andere loodonderdelen zoals een loodslabbe aan de onder- en bovenzijde van de doorbreking.
Waarom is loketten belangrijk?
De aansluiting van een schoorsteen of muur op een hellend dak is een van de meest kwetsbare punten van het hele dak. Precies daar komen twee vlakken samen en precies daar zoekt regenwater een weg naar binnen. Een lekkage bij de schoorsteen is een klassiek probleem dat vaak terug te voeren is op slecht uitgevoerde of verouderde loketten.
Loketten zijn belangrijk omdat ze deze schuine aansluiting waterdicht maken op een manier die meebeweegt met het dak en de dakpannen. Doordat de stukken los over elkaar liggen, kunnen dak en schoorsteen onafhankelijk van elkaar een klein beetje werken zonder dat de afdichting scheurt. Een starre, doorlopende afdichting zou op zo’n punt juist snel bezwijken.
Voor u als huiseigenaar betekent goed uitgevoerd loketwerk dat u geen zorgen hoeft te maken over vochtplekken op zolder rond de schoorsteen. Het is bovendien werk dat, mits vakkundig in lood uitgevoerd, tientallen jaren meegaat. Slecht loketwerk daarentegen is een terugkerende bron van lekkage en gevolgschade.
Hoe werkt loketten?
Het principe achter loketten is het dakpansgewijs overlappen, hetzelfde principe waarmee dakpannen zelf water keren. De zinkwerker of loodgieter begint onderaan de schuine aansluiting en werkt naar boven. Elk nieuw loket wordt zo gelegd dat het over het onderliggende stuk valt, net als de dakpannen die het bedekken.
Elk loketstuk bestaat uit twee delen: een deel dat plat over de dakpan wordt gezet en meebuigt met het panprofiel, en een opstaand deel dat tegen de muur of schoorsteen omhoog loopt. Dat opstaande deel wordt afgedekt door de bovenliggende afdichting, meestal een in het voegwerk opgenomen loodstrook of een gefreesde sponning. Zo kan water dat langs de muur naar beneden loopt nergens achter het lood komen.
Het lood zelf leent zich uitstekend voor dit werk omdat het zeer buigzaam is en zich nauwkeurig om de vorm van elke dakpan laat kloppen. De vakman gebruikt houten en rubberen hulpstukken om het lood zonder scheuren in vorm te brengen. Het buigbare karakter en de lange levensduur maken lood al eeuwenlang het aangewezen materiaal voor loketten, al bestaan er tegenwoordig ook moderne alternatieven zoals een loodvervanger.
De voordelen
Het grootste voordeel van loketten is de betrouwbare waterdichtheid op een lastig detail. Doordat elk stuk over het volgende valt, is de aansluiting waterdicht zonder dat er kit of andere kwetsbare middelen aan te pas hoeven te komen. Het is een puur mechanische, beproefde oplossing die zichzelf al generaties lang bewezen heeft.
Een tweede voordeel is de flexibiliteit. De losse stukken laten toe dat dak en schoorsteen onafhankelijk bewegen door temperatuurwisselingen en zetting van het gebouw. Waar een star afgedichte naad zou scheuren, blijft de trapsgewijze loketaansluiting intact. Dat verklaart de lange levensduur van goed uitgevoerd loketwerk.
Ten derde past loodwerk zich perfect aan elk pannenprofiel aan. Of het nu om vlakke leien, holle golfpannen of oud handvormmateriaal gaat, het lood laat zich om elke vorm kloppen. Daardoor zijn loketten toepasbaar op vrijwel elk hellend dak, ongeacht het type dakbedekking.
De nadelen
Het maken van goede loketten is echt vakwerk en dat is meteen het belangrijkste nadeel. Het vergt kennis, ervaring en geduld om elk stuk correct te vormen en te leggen. Onervaren uitvoering leidt tot verkeerde overlappingen of scheuren in het lood, met lekkage tot gevolg. Het is geen klus voor de doe-het-zelver.
Daarnaast is lood een relatief kostbaar en zwaar materiaal, en het verwerken ervan vraagt de nodige zorg vanwege gezondheids- en milieuaspecten. Bij het aanbrengen en bij eventuele sloop moet volgens de geldende richtlijnen worden gewerkt. Dit maakt het werk arbeidsintensiever en kostbaarder dan een eenvoudige afdichting.
Tot slot heeft ook goed loodwerk onderhoud nodig. Het voegwerk waarin de bovenzijde van de loketten is opgenomen kan na verloop van jaren verweren, waardoor lood los kan komen. Periodieke controle van de schoorsteenaansluiting blijft daarom verstandig, ook als de loketten zelf nog in goede staat zijn.
Voorbeelden in de praktijk
Het bekendste voorbeeld is de aansluiting van een gemetselde schoorsteen op een pannendak. Aan de zijkanten van de schoorsteen, waar de aansluiting schuin met het dak meeloopt, worden de loketten trapsgewijs gelegd. Aan de bovenzijde ligt een loodslabbe die het water om de schoorsteen heen leidt, aan de onderzijde vangt een breed loodstuk het samengevoegde water op.
Een tweede voorbeeld is een dakkapel of aanbouw waarvan een zijmuur schuin op het bestaande dakvlak aansluit. Ook hier zorgen loketten voor de waterdichte overgang tussen de muur en de dakpannen. Het principe is identiek: trapsgewijs overlappende loodstukken die het water steeds naar het volgende stuk geleiden.
Een derde situatie doet zich voor bij dakrenovatie in oudere wijken van Arnhem, waar bestaande schoorstenen opnieuw moeten worden ingedekt. De oude, verweerde loketten worden dan verwijderd en vervangen door nieuw, vakkundig gevormd lood, vaak in combinatie met herstel van het voegwerk. Zo krijgt de kwetsbare aansluiting weer een levensduur van tientallen jaren.
Belangrijke begrippen
Loodslabbe
Een loodstuk dat een aansluiting tussen dak en opgaand werk afdicht, bijvoorbeeld aan de boven- of onderzijde van een schoorsteen. Werkt samen met de loketten aan de zijkanten.
Overlapping
Het principe waarbij elk bovenliggend loodstuk over het onderliggende valt, zodat regenwater altijd naar beneden en nooit achter het lood stroomt.
Sponning
Een in de muur gefreesde of uitgehakte gleuf waarin de bovenkant van het lood wordt opgenomen en vastgezet, zodat water er niet achter kan lopen.
De toekomst
Loketten blijven een vast onderdeel van het hellende dak zolang schoorstenen en aansluitende muren bestaan. De techniek zelf is beproefd en verandert nauwelijks, omdat het principe van trapsgewijs overlappen simpelweg werkt. Wat wel verandert, is de materiaalkeuze en de aandacht voor veilig en milieubewust werken met lood.
Moderne loodvervangers, gemaakt van flexibele composieten of aluminium met een loodkleurige toplaag, winnen terrein. Ze zijn lichter, makkelijker te verwerken en kennen niet dezelfde milieu- en gezondheidsaandachtspunten als traditioneel lood. Voor veel nieuwe aansluitingen vormen ze een volwaardig alternatief, hoewel klassiek lood in monumentale en historische situaties de voorkeur houdt.
Voor u betekent deze ontwikkeling meer keuze. Afhankelijk van uw dak, uw budget en eventuele monumentale eisen kan een vakman kiezen tussen traditioneel lood en een modern alternatief, zonder in te leveren op de waterdichtheid van de aansluiting. Het trapsgewijze loketprincipe blijft daarbij in alle gevallen het uitgangspunt.
Conclusie
Loketten zijn de trapsgewijs overlappende loodstukken die de kwetsbare schuine aansluiting van schoorsteen of muur op een hellend dak waterdicht en meebewegend maken. Goed uitgevoerd loketwerk voorkomt de klassieke schoorsteenlekkage en gaat tientallen jaren mee. Het is echter echt vakwerk, waar ervaring en zorgvuldigheid het verschil maken.
Heeft u een schoorsteen of muuraansluiting die lekt, of laat u een dak renoveren waarbij het loodwerk aandacht verdient? Bij Dama Dakbedekkingen in Arnhem verzorgen wij vakkundig loket- en loodwerk, zowel in traditioneel lood als met moderne alternatieven. Neem gerust contact met ons op voor een inspectie of een vrijblijvende offerte.
Loketten en uw dak
Wij zijn dakdekker en schoorsteenspecialist in een. Heeft u vragen over loketten op uw eigen dak, dan kijken wij daar bij een gratis inspectie naar.
Lees verder over schoorsteentechniek en lood rondom de schoorsteen.
Bel 0800 0200 826 of vraag een gratis inspectie aan. Wij werken in Arnhem, Velp, Oosterbeek, Huissen, Elst, Duiven, Westervoort, Zevenaar, Nijmegen en omgeving.